ห้องในโรงพยาบาลที่ควรทดสอบ Cleanroom: OR, ICU และห้องคลอด

ถ้าคุณเคยดูซีรีส์ Hospital Playlist คุณคงคุ้นตาฉากในห้องผ่าตัด ห้อง ICU และห้องคลอดที่ดูสะอาด มีระเบียบ และน่าไว้วางใจ แต่รู้ไหมว่าห้องเหล่านั้นไม่ได้แค่ "ดูสะอาด" เท่านั้น — พวกมันต้องผ่าน การทดสอบ Cleanroom Performance Testing (CPT) อย่างเป็นระบบตามมาตรฐาน NEBB และ ISO 14644-1 เพื่อรับรองว่าสภาพแวดล้อมภายในห้องนั้นปลอดภัยจริงสำหรับผู้ป่วยและบุคลากรทางการแพทย์

ห้องในโรงพยาบาลที่ต้องทดสอบ Cleanroom แบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่ ห้องความดันบวก (Positive Pressure Room) สำหรับผู้ป่วยทั่วไปที่ต้องป้องกันเชื้อจากภายนอก และห้องความดันลบ (Negative Pressure Room) สำหรับผู้ป่วยโรคติดเชื้อที่ต้องกักเชื้อไว้ภายในห้อง ไม่ให้แพร่ออกสู่พื้นที่อื่น

ในบทความนี้ VOV International จะพาทุกท่านทำความรู้จักกับห้อง 3 ประเภทหลักในโรงพยาบาลที่ควรได้รับการทดสอบ Cleanroom ได้แก่ ห้องผ่าตัด (OR) ห้องคลอด (Labour Room) และห้อง ICU พร้อมรายการทดสอบและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง ศึกษาเพิ่มเติมเกี่ยวกับ บริการทดสอบ Cleanroom ของเรา ได้ที่หน้า Services

การทดสอบ Cleanroom ในโรงพยาบาล คืออะไร?

การทดสอบ Cleanroom ในโรงพยาบาล (Hospital Cleanroom Testing) คือ กระบวนการตรวจสอบและรับรองคุณภาพอากาศและสภาพแวดล้อมภายในห้องที่ต้องควบคุมความสะอาด โดยวัดค่าพารามิเตอร์ต่างๆ ตามมาตรฐาน ISO 14644-1 และ NEBB Certified Testing เพื่อยืนยันว่าห้องผ่าตัด ห้องคลอด หรือห้อง ICU นั้นมีความปลอดภัยสำหรับการใช้งานทางการแพทย์อย่างแท้จริง

ห้องในโรงพยาบาลที่ต้องทดสอบ Cleanroom มีอะไรบ้าง?

ห้องในโรงพยาบาลที่เกี่ยวข้องกับการดูแลผู้ป่วยโดยตรงล้วนต้องอยู่ภายใต้การควบคุมคุณภาพอากาศอย่างเคร่งครัด โดยมีห้องหลัก 3 ประเภทที่จำเป็นต้องทดสอบ Cleanroom ดังนี้

1. ห้องผ่าตัด (Operating Room: OR) — ความดันบวก

ห้องผ่าตัดถือเป็นพื้นที่ที่มีความเสี่ยงสูงที่สุดในโรงพยาบาล เพราะผู้ป่วยที่อยู่บนโต๊ะผ่าตัดมีร่างกายเปิดรับเชื้อโรคโดยตรง OR จึงถูกออกแบบให้เป็น Positive Pressure Room เพื่อให้อากาศบริสุทธิ์ไหลจากภายในออกสู่ภายนอก ป้องกันเชื้อโรคและอนุภาคฝุ่นจากภายนอกเข้ามาปนเปื้อนในพื้นที่ผ่าตัด

การทดสอบ Cleanroom สำหรับห้องผ่าตัดตามมาตรฐาน NEBB ต้องครอบคลุมรายการต่อไปนี้:

การนับอนุภาคฝุ่นในอากาศ (Airborne Particle Count Test) — ตรวจสอบว่าจำนวนอนุภาคอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ISO Class ที่กำหนด
การทดสอบปริมาณการไหลของอากาศ (Airflow Volume Test) — ตรวจสอบว่าอากาศไหลเวียนในปริมาณที่เหมาะสม
การทดสอบอัตราการเปลี่ยนถ่ายอากาศ (Air Change Rate) — ตรวจสอบว่าอากาศในห้องถูกเปลี่ยนถ่ายตามจำนวนครั้งที่กำหนดต่อชั่วโมง
การทดสอบความดันอากาศภายในห้อง (Room Pressure Test) — ยืนยันว่าห้องมีความดัน Positive จริง
การทดสอบอุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์ (Temperature and Relative Humidity Test)
การทดสอบการรั่วของ Filter (Filter Installation Leak Test) — ตรวจสอบว่า Filter ไม่มีรอยรั่วซึม
การทดสอบทิศทางการไหลของอากาศ (Airflow Visualization Test) — ใช้ Smoke Test เพื่อดูว่าอากาศไหลในทิศทางที่ป้องกันเชื้อได้จริง (สำคัญมากสำหรับ OR)

โดยเฉพาะ Airflow Visualization Test เป็นรายการที่ OR ต้องทำเพิ่มเติม เพราะต้องยืนยันว่ากระแสอากาศบริสุทธิ์ไหลลงมาปกคลุมโต๊ะผ่าตัดโดยตรง ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงจากการปนเปื้อน SSI (Surgical Site Infection) ได้อย่างมีประสิทธิภาพ เรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับมาตรฐาน ISO 14644-1 ที่กำหนดขีดจำกัดจำนวนอนุภาคในอากาศสำหรับห้องสะอาดแต่ละ Class

2. ห้องคลอด (Labour Room: LR) — ความดันบวก

ห้องคลอดต้องการมาตรฐานความสะอาดใกล้เคียงกับห้องผ่าตัด เพราะทั้งมารดาและทารกแรกเกิดมีภูมิคุ้มกันที่อ่อนแอและมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อสูง Labour Room จึงถูกออกแบบเป็น Positive Pressure Room เช่นเดียวกับ OR เพื่อป้องกันเชื้อจากภายนอกเข้าสู่ห้อง

รายการทดสอบ Cleanroom ที่จำเป็นสำหรับห้องคลอด ได้แก่:

การนับอนุภาคฝุ่นในอากาศ (Airborne Particle Count Test)
การทดสอบปริมาณการไหลของอากาศ (Airflow Volume Test)
การทดสอบอัตราการเปลี่ยนถ่ายอากาศ (Air Change Rate)
การทดสอบความดันอากาศ (Room Pressure Test) — ยืนยัน Positive Pressure
การทดสอบอุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์ (Temperature and Relative Humidity Test)

3. ห้อง ICU (Intensive Care Unit) — ทั้ง Positive และ Negative Pressure

ห้อง ICU มีความพิเศษตรงที่แบ่งออกเป็น 2 ประเภทตามสภาวะผู้ป่วย ซึ่งต้องการการควบคุมสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง โดยสามารถอ่านแนวทางอ้างอิงเพิ่มเติมได้จาก แนวทาง WHO สำหรับคุณภาพอากาศในสถานพยาบาล ที่แนะนำมาตรฐานการควบคุมอากาศในหน่วยดูแลผู้ป่วยวิกฤต

ICU-Positive Pressure:

สำหรับผู้ป่วยทั่วไปที่ต้องการการดูแลอย่างเข้มข้น มีมาตรฐานเดียวกับ OR-Positive เพื่อป้องกันเชื้อจากภายนอกไม่ให้เข้าสู่ผู้ป่วยที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ

ICU-Negative Pressure:

สำหรับผู้ป่วยโรคติดเชื้อ เช่น COVID-19 หรือวัณโรค คล้ายกับ Isolation Room ต้องใช้ HEPA Filter / ULPA Filter เพื่อกรองเชื้อโรคและอนุภาคขนาดเล็กออกจากอากาศก่อนปล่อยออกนอกห้อง และต้องทำ Filter Installation Leak Test เป็นพิเศษเพื่อให้มั่นใจว่า Filter ไม่มีการรั่วซึมที่จะทำให้เชื้อโรคหลุดออกไปได้

เปรียบเทียบ Positive Pressure vs Negative Pressure ในโรงพยาบาล

หัวข้อ	Positive Pressure Room	Negative Pressure Room
หน้าที่หลัก	ป้องกันเชื้อจากภายนอกเข้าห้อง	กักเชื้อภายในห้อง ไม่ให้ออกสู่ภายนอก
ตัวอย่างห้อง	OR, ห้องคลอด, ICU-Positive	ICU-Negative, Isolation Room
ทิศทางอากาศ	อากาศบริสุทธิ์ไหลเข้า > ออก	อากาศออก > เข้า (ดูดออก)
Filter พิเศษ	ไม่จำเป็นทุกกรณี	ต้องใช้ HEPA / ULPA Filter
การใช้งาน	ผู้ป่วยที่เสี่ยงติดเชื้อจากภายนอก	ผู้ป่วยโรคติดต่อ (COVID-19, TB)
มาตรฐานอ้างอิง	ISO 14644-1, NEBB CPT	ISO 14644-1, NEBB CPT + ASHRAE 170

การทดสอบ Cleanroom ในโรงพยาบาลตามมาตรฐาน NEBB มีกี่รายการ?

Cleanroom Performance Testing (CPT) ตามมาตรฐาน NEBB ที่ใช้กับห้องในโรงพยาบาล มีทั้งหมด 7 รายการหลัก ดังนี้:

การนับอนุภาคฝุ่นในอากาศ
(Airborne Particle Count Test)

ตรวจสอบจำนวนอนุภาคในอากาศว่าอยู่ในเกณฑ์ ISO Class ที่กำหนด ถือเป็นรายการหลักที่ทุกห้องคลีนรูมต้องทำ

การทดสอบปริมาณการไหลของอากาศ
(Airflow Volume Test)

ตรวจสอบว่าอากาศมีการไหลผ่านเข้า-ออกในปริมาณที่เหมาะสมและสอดคล้องตามค่าที่ได้ออกแบบไว้

การทดสอบอัตราการเปลี่ยนถ่ายอากาศ
(Air Change Rate)

ตรวจสอบว่าอากาศภายในห้องถูกเปลี่ยนถ่ายและหมุนเวียนครบตามจำนวนครั้งต่อชั่วโมง (ACH) ที่กำหนดไว้

การทดสอบความดันอากาศภายในห้อง
(Room Pressure Test)

ตรวจสอบค่าความต่างของความดันอากาศ ว่าเป็น Positive Pressure หรือ Negative Pressure ตรงตามที่ออกแบบไว้

การทดสอบอุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์
(Temperature & RH Test)

ตรวจสอบว่าอุณหภูมิและความชื้นถูกควบคุมให้อยู่ในช่วงที่เหมาะสม และปลอดภัยสำหรับการใช้งานทางการแพทย์

การทดสอบการรั่วของ Filter
(Filter Installation Leak Test)

ตรวจสอบว่า HEPA Filter และขอบซีลไม่มีรอยรั่ว เพื่อให้การกรองอากาศมีประสิทธิภาพ 100% (สำคัญมากสำหรับห้อง ICU-Negative)

การทดสอบทิศทางการไหลของอากาศ (Airflow Visualization Test)

ใช้การสร้างควัน (Smoke) เพื่อสังเกตและยืนยันทิศทางการไหลของกระแสอากาศจริงว่าไหลไปในทิศทางที่ถูกต้องหรือไม่ (มักทำสำหรับห้องผ่าตัด OR เป็นหลัก)

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ห้องผ่าตัดต้องเป็น ISO Class ไหน?

ห้องผ่าตัดทั่วไปต้องอยู่ในมาตรฐาน ISO Class 7 (อนุภาคขนาด ≥0.5 µm ไม่เกิน 352,000 อนุภาคต่อลูกบาศก์เมตร) ส่วนห้องผ่าตัดพิเศษ เช่น การผ่าตัดกระดูก หรือการผ่าตัดหัวใจ อาจต้องการ ISO Class 5 หรือ 6 ขึ้นอยู่กับมาตรฐานที่โรงพยาบาลนั้นกำหนดและแนวทางของ ASHRAE 170

ห้อง ICU-Negative จำเป็นต้องใช้ HEPA Filter หรือไม่?

ใช่ครับ ห้อง ICU-Negative (Negative Pressure Room) จำเป็นต้องติดตั้ง HEPA Filter หรือ ULPA Filter เพื่อกรองเชื้อโรคและอนุภาคขนาดเล็กออกจากอากาศก่อนปล่อยออกนอกห้อง เพื่อป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อไปยังพื้นที่อื่นในโรงพยาบาล

โรงพยาบาลควรทดสอบ Cleanroom บ่อยแค่ไหน?

มาตรฐาน NEBB แนะนำให้ทดสอบ Cleanroom Performance Testing อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง หรือทันทีเมื่อมีการซ่อมแซมระบบ HVAC เปลี่ยน Filter ใหม่ หลังการปรับปรุงห้อง หรือเมื่อตรวจพบว่าค่าพารามิเตอร์เบี่ยงเบนจากมาตรฐาน เพื่อให้มั่นใจว่าห้องยังคงได้มาตรฐานอยู่เสมอ

Cleanroom Testing กับ Cleanroom Turnkey ต่างกันอย่างไร?

Cleanroom Testing (CPT) คือการทดสอบและรับรองมาตรฐานห้องที่สร้างเสร็จแล้ว ส่วน Cleanroom Turnkey คือการออกแบบและก่อสร้างห้อง Cleanroom ครบวงจรตั้งแต่ต้น ทั้งสองบริการทำงานร่วมกันในวงจรชีวิต Cleanroom ที่สมบูรณ์ — สร้างด้วย Turnkey แล้วรับรองด้วย Testing

ทำไม Hospital Playlist ถึงทำให้คนสนใจเรื่อง Cleanroom ในโรงพยาบาล?

ซีรีส์ Hospital Playlist นำเสนอภาพชีวิตของแพทย์ในโรงพยาบาลได้อย่างสมจริงและละเอียด ทำให้คนทั่วไปได้เห็นว่าห้องผ่าตัดและ ICU ต้องการความสะอาดและความปลอดภัยในระดับสูงมาก ส่งเสริมให้เกิดความตระหนักรู้ในวงกว้างว่าโรงพยาบาลต้องลงทุนในระบบควบคุมอากาศและทดสอบ Cleanroom อย่างสม่ำเสมอ เพื่อคุ้มครองทั้งผู้ป่วยและบุคลากร

สรุป: ห้องในโรงพยาบาลที่ควรทดสอบ Cleanroom

การทดสอบ Cleanroom ในโรงพยาบาลไม่ใช่ทางเลือก — แต่เป็นความจำเป็นด้านความปลอดภัยสำหรับทุกห้องที่เกี่ยวข้องกับชีวิตผู้ป่วย ไม่ว่าจะเป็นห้องผ่าตัด ห้องคลอด หรือห้อง ICU ล้วนต้องผ่าน Cleanroom Performance Testing ตามมาตรฐาน NEBB และ ISO 14644-1 เพื่อยืนยันว่าสภาพแวดล้อมภายในห้องนั้นปลอดภัยจริงสำหรับผู้ป่วยและบุคลากรทางการแพทย์

VOV International ผู้เชี่ยวชาญด้าน Cleanroom ที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน NEBB 14644-1 มีประสบการณ์ให้บริการทดสอบและรับรอง Cleanroom สำหรับโรงพยาบาลและสถานประกอบการชั้นนำในไทยและต่างประเทศ สนใจ ติดต่อทีมผู้เชี่ยวชาญของเรา ได้เลย หรือโทร 02 995 7470 | Email: [email protected]